Historia udokumentowanych polowań królewskich w Puszczy Białowieskiej sięga 1409 r., kiedy to Król Polski Władysław Jagiełło wraz ze swoją świtą i bratem Witoldem polował w puszczańskich ostępach. Sława Puszczy jako miejsca obfitującego w zwierzynę łowną i jednego z nielicznych miejsc w Europie, w których występował jeszcze żubr przyciągnęła uwagę króla. Polowanie z 1409 r. nie było zorganizowane dla rozrywki, ale w jednym, konkretnym celu. Upolowaną zwierzynę porcjowano, solono, ładowano w beczki, a następnie rzekami spławiano do Płocka, gdzie jako zapasy żywności miała służyć wojskom Polskim i Litewskim w czasie wojny z zakonem krzyżackim.

O tym wydarzeniu pisze Jan Długosz w swoim dziele „Historia Polonica”. Wspomina on również drugą wizytę Jagiełły w Puszczy Białowieskiej, kiedy to 70-cio letni król spadając z konia podczas polowania złamał sobie nogę. Długosz datuje ten incydent na 1426 r.

W Puszczy Białowieskiej polowali również następni polscy władcy: wnuk Jagiełły – Aleksander Jagiellończyk (w 1504 r.), Zygmunt I Stary, który jako pierwszy wprowadził prawną ochronę żubrów. W Puszczy polowali również Zygmunt August, Stefan Batory, za którego panowania w puszczańskich lasach wybudowano pierwszy zwierzyniec pełniący głównie rolę miejsca królewskich polowań.

Rozpoczęty przez Batorego model polowania w zwierzyńcach był w późniejszych okresach kontynuowany przez polujących w Puszczy: Jana Kazimierza, Augusta III Sasa i Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Najstarszy w Białowieży zabytek – wapienny obelisk – upamiętnia polowanie króla Augusta III Sasa z 1752 r. i w chwili obecnej znajduje się w Parku Pałacowym. Krótki opis tego polowania (przez niektórych określanego jako rzeź) wyryto na obelisku w języku niemieckim i polskim:

 

Dnia 27 Septembra 1752 Nayjasniejsze Państwo August III, Król Polski Elekt. Saski, z Królową Jeymością y królewiczami Ichm. Xawerem y Karolem tu mieli polowanie, y zabili:

42 żubrów; to jest 11 wielkich, których najwaznieyszy ważil 14 Centn. 50 funt., 7 mnieyszych; 18 żubżyców; 6 młodych; 13 łosiów to yset 6 z których nayważnieyszy ważył 9 Centn. 75 f.; 5 samic; 2 młodych, 2 sarny. Summa 57 sztuk.

Dalej wymieniani są dostojnicy uczestniczący w polowaniu.

 

Królowie Polscy nie tylko polowali w Puszczy, ale też chronili jej zasoby min. powołując „służby jej i żubrów strzegące”.

 

Po III Rozbiorze Polski następne polowanie władcy miało miejsce dopiero w 1860 roku, kiedy to na polowanie do Puszczy przybył Car Rosji Aleksander II. Podczas dwudniowego polowania ubito m.in. 28 żubrów, a na jego pamiątkę w osadzie Zwierzyniec ustawiono wykonany z żeliwa pomnik żubra.

W 1888 r. Puszcza Białowieska weszła w skład apanaży carskich. Polowali na jej terenie carowie: Aleksander III i Mikołaj II oraz Wielcy Książęta.

Ostatnim władcą polującym na żubry w Puszczy Białowieskiej był książę Monako, polowanie odbyło się w 1913 r.

Pomimo starannie prowadzonej gospodarki łowieckiej pogłowie żubra w Puszczy Białowieskiej malało:

        w 1857 r. było około 1898 żubrów

        przed I Wojną Światową w 1915 r. w Puszczy Białowieskiej żyło 727 żubrów

 

Po I Wojnie Światowej, w 1919 r. do Puszczy Białowieskiej przybywa specjalna komisja, której celem było odnalezienie i ochrona żyjących na wolności żubrów. W kwietniu 1919 r. członkowie komisji znajdują kości zabitych żubrów - żywych zwierząt w Puszczy nie było.

 

Były to pozostałości po ostatnich na świecie, wolnożyjących żubrach nizinnych.

 
     
     
  Królewskie polowania